70-revayatdarsanad-pishkhaan

مهر ۱۳۹۵

گزیده‌ای از دستورنامه‌ی نامه‌نگاری از میرزا مهدی‌خان دبیر خاقان

با رواج مدارس جديد و عمومي شدن تحصيل و گسترش مسائل اداري مربوط به درس و مدرسه، نامه‌نگاري‌هاي مدرسه‌اي هم رايج شد. اما سختي نوشتن نامه، كه هميشه يكي از دغدغه‌هاي مشترك ميان بي‌سوادها و باسوادها بود، موجب شد تا عده‌اي به فكر تدوين كتابچه‌هاي راهنمايي بيفتند براي آن‌هایی که می‌خواستند بنویسند اما نمی‌توانستند.

ميرزا يوسف‌خان مستوفي‌الممالك آشتياني صدر اعظم | عكس از آنتوان سوروگين

اسفند ۱۳۹۴ و فروردین ۱۳۹۵

نوشتن تذكره و شرح زندگي بزرگان سابقه‌ي درازي در ادبيات فارسي دارد و يكي از قالب‌هايي بوده كه مي‌شد شيوه‌هاي متفاوتي از نثر را كنار هم گذاشت. تذكره‌نويس داستان‌هاي افواهي يا مكتوبي از بزرگان يك حوزه‌ مثل شعر يا عرفان را جمع‌آوري و يك‌كاسه مي‌كرد و بعد با شعر و ترصيع و سجع، تزئينش مي‌كرد. يكي از نمونه‌هاي جديد و متفاوت تذكره‌نويسي، تذكره‌ي القابي است كه ناصرالدين‌شاه درباره‌ي زيردستان و اطرافيان خود نوشته است.

نامه به خط ناصرالدين شاه قاجار خطاب به كامران ميرزا درباره گزارش‌هاي نظميه و كنت دومونت فورت، آرشيو سازمان اسناد ملي ايران (انتقالي از بخش خطي كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران)

مهر ۱۳۹۴

گزارش‌های نظمیه از محلات تهران در محرمِ سال ۱۳۰۴ ه.ق

معزي‌اليه روز گذشته مهدي‌خان، ريش‌سفيد محله‌ي عرب‌ها را که همه‌ساله مباشرت اين کار به عهده‌ي او است، احضار نموده، قدغن نموده که تکيه را چادر زده، زينت بکنند و تعزيه بخوانند. دو سه روز هم که تعويق افتاده، بعد از عاشورا بخوانند. اهل محله از اين فقره خيلي خوشوقت و شاکر هستند.

شمع از شُموعِ سفيد باشد

شهريور ۱۳۹۴

واقف: حضرت مستطاب اشرف امجد ارفع والا شاهزاده ابوالفتح مؤیدالدوله روحی‌فداه به تاریخ شهر ربیع‌المولود سنه‌ی ۱۳۱۱ ق. صرف: در جهت تعمیر کلام‌اله حفّاظ آستان مبارکه و قیمت زیارت‌نامه دوره‌ی حرم مطهر که در آستانه وقف نمایند یک ثلث. کلوجه و پوستین جهت فقرای زوّار به‌عنوان ردّ مظالم باید بدهد دوثلث.

كنسول دولت بريتانيا در بوشهر، بر دوش جاشوها به سمت قايق برده مي‌شود

مرداد ۱۳۹۴

يكي از مسائل مهمه كه رعايت آن خيلي مستلزم حفظ منافع دولت و پيش‏بيني اشكالات آتيه مي‏تواند شد، مساله‏‌ي منع استملاك اتباع دول اجنبيه است. تبعه‏‌ي خارجه در خاك ايران جز خانه و انبار تجارتي، عهدا و اصولا حق استملاك ندارد و هروقت براي آن‌ها دكان و انبار و غيره لازم بشود، اتباع ايران مي‏سازند و به آن‌ها به طور اجاره وامي‏گذارند. اتباع خارجه در امر استملاك، افكار دقيق و تشبثات عميق دارند.

چمِ چترنگ

تیر ۱۳۹۳

گزیده‌ای از رساله‌ی شطرنج عصر قاجار

شترنگ با گافِ فارسي بر وزن و معني شطرنج است و آن بازي باشد مشهور و معروف كه آن‌را حكيم داهر هندي يا پسرش در زمان نوشروان اختراع كرده بود و ابوذرجمهر نرد را در برابر آن ساخت.

واقعه‌گویان

آذر ۱۳۹۲

یادداشت‌های روزانه‌ی یک روضه‌خوان عصر قاجار

روضه‌خوان در مسجد یا تکیه ماجرای کربلا را به نظم و آواز می‌خوانده، نکته‌های تاریخی و حدیث می‌گفته و حتی گاهی به کنایه، سخنی در اعتراض به دستگاهِ حکومت‌گر جابر می‌گفته و اشقیای زمانه را در قالب شمر و ابن سعد بازمی‌ساخته است.

در آسمان خطی پیدا شد

آبان ۱۳۹۲

گزیده‌ای ازخواب‌های تذکره‌ی شاه تهماسب

ماهی که از جانب مغرب برآمد به‌غایت بزرگ است و از جانب مشرق کوچک. شخصی نورانی ایستاده به من می‌گوید که ماهِ مغرب خواندگار است و ماهِ مشرق عبید اوزبک و ماهِ میانه از تو است.

مهر معلوم و مدت معلوم

شهریور ۱۳۹۲

عقدنامه‌ی‌ چند نسل یک خانواده‌ی ایرانی

عقدنامه‌ها محل تجلیِ هنرِ مردمی هم بودند. بسته به وسعِ داماد، پیشانیِ عقدنامه ترنج می‌کشیدند، مذهب و مرصع‌ می‌شد و بین خط‌ها را طلاانداز می‌کردند.

خانه نشکستنی

شهریور ۱۳۹۲

صورت جهیزیه‌ی یک عروس در دوره‌ی قاجار

وقتی سبکِ زندگیِ ایرانی زنده بود و آدم‌ها شکلِ زندگی‌شان را دوست ‌داشتند و در مقابلِ‌ فرنگی وا نداده بودند، میلِ مردم این سرزمینِ خشک به سادگی بود، هرچیزی آن‌قدر مصرف می‌شد تا بلااستفاده شود.